اثر بخشی درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر پذیرش بدون قضاوت ، مردم آمیزی و احساس امنیت فردی در افراد با اختلال اضطراب فراگیر
کلمات کلیدی:
درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی، پذیرش بدون قضاوت، مردم آمیزی، احساس امنیت فردی، اختلال اضطراب فراگیرچکیده
هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی بر پذیرش بدون قضاوت، مردمآمیزی و احساس امنیت فردی در افراد مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر بود. این پژوهش به روش نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون–پسآزمون با گروه گواه انجام شد. از میان افراد مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر مراجعهکننده به یک مرکز خدمات روانشناسی و مشاوره در شهر تهران، 30 نفر به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب و بهصورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه (هر گروه 15 نفر) گمارش شدند. پس از ریزش نمونه، دادههای 24 شرکتکننده (12 نفر در هر گروه) مورد تحلیل قرار گرفت. گروه آزمایش طی هشت جلسه 90 دقیقهای درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی همراه با تمرین روزانه در منزل دریافت کرد، در حالی که گروه گواه هیچگونه مداخله فعالی دریافت نکرد. دادهها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تکمتغیره تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که بین دو گروه در ترکیب متغیرهای وابسته تفاوت معناداری وجود دارد (F(3,17)=15.232، P=0.001، Partial η²=0.877). همچنین، تحلیلهای تکمتغیره نشان داد درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی موجب بهبود معنادار پذیرش بدون قضاوت (F=15.982، P=0.001، Partial η²=0.776)، مردمآمیزی (F=10.414، P=0.002، Partial η²=0.395) و احساس امنیت فردی (F=13.795، P=0.001، Partial η²=0.633) در مقایسه با گروه گواه شد. یافتهها نشان میدهد درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی میتواند با افزایش پذیرش بدون قضاوت، بهبود مردمآمیزی در معنای گرایش به تعاملات اجتماعی و ارتقای احساس امنیت فردی در افراد مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر همراه باشد. با این حال، با توجه به حجم نمونه محدود، نبود گروه کنترل فعال، فقدان دوره پیگیری و برخی محدودیتهای روششناختی، نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند و انجام مطالعات تصادفی کنترلشده با حجم نمونه بیشتر و دوره پیگیری طولانیتر برای تأیید این یافتهها ضروری است.
مراجع
احمدپور، ح.، و اکبری، ک. (1401). رابطه بین سبکهای فرزندپروری و مردمآمیزی در کودکان پیشدبستانی. فصلنامه روانشناسی تربیتی، 18(64)، 70–85.
آقابابایی، ن.، حاتمی، ج.، و رستمی، ر. (1390). نقش ویژگیهای فردی و الگوی قضاوت در نگرش به اتانازی. مجله پرستاری مراقبتهای ویژه ایران، 4(1)، 23–32.
بابایی، ح.، ساروخانی، ب.، ازکیا، م.، و رادفر، م. (1401). تحلیل جامعهشناختی رابطه میزان درآمد و رضایتمندی اقتصادی خانواده بر جامعهپذیری شهروندی فرزندان با تأکید بر مبانی جامعهپذیری اسلامی. پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، 10(26)، 9–32.
حسنی، ف.، فتحالعلومی، ع.، نجفی، ا.، و عسکری، ز. (1400). بررسی نقش کمالگرایی ظاهر فیزیکی، پذیرش بیقید و شرط خود و کیفیت زندگی در تقاضا برای جراحی زیبایی بینی. پژوهش در پزشکی، 45(1)، 60–63.
دهقان منشادی، م.، دیبازر، س.، حیدری، ی.، و کلانترزاده، ف. (۱۴۰۰). اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهنآگاهی بر کاهش استرس و کمالگرایی دانشآموزان دختر. طلوع بهداشت، ۲۰(۱)، ۶۹–۷۹.
رضایی، ا.، و احمدی، ف. (1397). پیشبینی مردمآمیزی بر اساس سبکهای دلبستگی در دانشآموزان دوره دوم متوسطه. فصلنامه روانشناسی اجتماعی، 12(46)، 88–101.
شیبانی، ف.، دباغی، پ.، نجفی، ش.، و رجایینژاد، م. (۱۴۰۱). اثربخشی درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی بر مبتلایان به درد مزمن: کارآزمایی بالینی تصادفی. فصلنامه روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، ۲۸(۲)، ۱۸۲–۱۹۵.
صابری، ز.، و رضاییان، گ. (1401). نقش حمایت اجتماعی ادراکشده در میانجیگری رابطه بین مردمآمیزی و کیفیت زندگی. مجله روانشناسی بالینی، 14(2)، 95–110.
فرهادی، م.، و امینی، ر. (1398). رابطه خودکارآمدی اجتماعی و مردمآمیزی با استرس تحصیلی در دانشجویان. مجله علوم رفتاری، 7(2)، 115–128.
قاسمی، م.، و کریمی، ی. (1395). نقش مردمآمیزی در تابآوری و سلامت روان دانشجویان. مجله روانشناسی بالینی، 8(3)، 21–35.
کلارک، د.، و بک، آ. (۱۳۹۱). درمان شناختی اختلال اضطراب فراگیر. ترجمه ناهید فیروزبخت. تهران: دانژه.
مختارپور، م. (1398). تبیین جامعهشناختی عوامل اجتماعی مؤثر بر جامعهپذیری ورزشی. مطالعات فرهنگی اجتماعی المپیک، 1(1)، 109–135.
مکارم، م.، و یوسفی، ز. (1400). اثربخشی گروهدرمانی رواننمایشگری بر جرأتمندی، پذیرش بیقید و شرط خود و روحیه قدردانی در افراد دارای معلولیت جسمی–حرکتی: یک مطالعه نیمهآزمایشی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، 20(6)، 681–696.
موحد، م.، عنایت، ح.، و عباسیشوازی، م. ت. (1385). بررسی رابطه عوامل اجتماعی و فرهنگی با نگرش دانشجویان نسبت به معاشرت و دوستی دختر و پسر پیش از ازدواج. علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 24(2)، 147–165.
ناجی، ا. س.، و شیخالاسلام، س. ف. (1392). جامعهپذیری موفق زمینهساز مسئولیتپذیری جوانان. مجموعه مقالات کنگره پیشگامان پیشرفت.
نجفی، م.، و رستمی، ج. (1402). بررسی رابطه بین رضایت از زندگی و مردمآمیزی در سالمندان. مجله روانشناسی سالمندی، 6(4)، 55–69.
یزدانی، س.، و هاشمی، ن. (1399). تأثیر آموزش مهارتهای اجتماعی بر افزایش مردمآمیزی و کاهش اضطراب اجتماعی در نوجوانان. مجله روانشناسی مدرسه، 9(1)، 110–125.
Aluja, A., Rossier, J., García, L. F., Angleitner, A., Kuhlman, M., & Zuckerman, M. (2006). A cross-cultural shortened form of the ZKPQ (ZKPQ-50-CC) adapted to English, French, German, and Spanish languages. Personality and Individual Differences, 41(4), 619–628.
Baer, R. A., Smith, G. T., & Allen, K. B. (2004). Assessment of mindfulness by self-report: The Kentucky Inventory of Mindfulness Skills. Assessment, 11(3), 191–206.
Bartlett, L., Lee, C., & Chen, J. (2019). Mindfulness-based stress reduction improves social anxiety and emotion regulation in adults: A randomized controlled trial. Journal of Anxiety Disorders, 64, 1–9.
Hawkley, L. C., & Cacioppo, J. T. (2003). Loneliness, social isolation, and social support: Depicting these relationships and their perceived health implications. Health Psychology, 22(4), 407–417.
Kabat-Zinn J. Full catastrophe living. New York: Delta; 1990.
Kabat-Zinn J. Full Catastrophe Living: Using the Wisdom of Your Body and Mind to Face Stress, Pain, and Illness. 2nd ed. New York: Delacorte Press; 2005
Lee, R. M., Draper, M., & Lee, S. (2001). Development and validation of the social connectedness and intimacy scale. Journal of Counseling Psychology, 48(2), 201–214.
Magen, R., & Smetana, J. G. (1999). Parenting styles and social reasoning. Child Development, 70(5), 1133–1145.
Mindfulness-based stress reduction. (2025, July). In Wikipedia. Retrieved August 30, 2025, from https://en.wikipedia.org/wiki/Mindfulness-based_stress_reduction
Oraki, M., Alipour, A., & Dehkhodaei, S. (2021). Comparing the effectiveness of ACT and MBSR with neurofeedback on anxiety sensitivity and perceived stress in diabetic patients. Clinical Psychology.
Shirey, M. R. (2004). Social connectedness: Development of a concept. Advances in Nursing Science, 27(1), 4–14.
Turner, R. J., Marino, F., & Manis, K. (1994). Social support and depression: A prospective analysis. Journal of Health and Social Behavior, 35(3), 205–217.
Zuckerman, M., Kuhlman, D. M., Joireman, J., Teta, P., & Kraft, M. (1993). A comparison of three structural models for personality: The Big Three, the Big Five, and the Alternative Five. Journal of Personality and Social Psychology, 65(4), 757–768. https://doi.org/10.1037/0022-3514.65.4.757
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 شیوا مست علی (نویسنده); مهریار عناصری
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
