بومیسازی معماری دهکدههای سلامت سالمندان با تأکید بر حس مکان در بافت فرهنگی یزد
کلمات کلیدی:
معماری سالمندی, حس مکان, دهکده سلامت, بافت فرهنگی یزد, کیفیت زندگیچکیده
گسترش مدلهای نوین سکونت سالمندان در ایران عمدتاً با تکیه بر رویکردهای درمانمحور و الگوبرداری از ساختارهای کلینیکی غربی صورت گرفته است؛ رویکردی که با زیستجهان، عادات فضایی و الگوهای فرهنگی سالمندان ایرانی ـ و بهویژه سالمندان ساکن در بافتهای تاریخی ـ همخوانی ندارد. در یزد، این ناهمخوانی به شکل تعارض میان الگوی سنتی درونگرایی و ساختار برونگرای فضاهای مدرن بروز یافته و به کاهش حس مکان، تضعیف امنیت روانی و ایجاد نوعی بیمکانی در میان سالمندان منجر شده است. از اینرو پژوهش حاضر با هدف بازخوانی، فهم و بومیسازی مؤلفههای کالبدی و ادراکی مؤثر بر حس مکان در طراحی دهکدههای سلامت سالمندان در یزد انجام شده است. روش تحقیق از نوع کاربردی و با رویکرد توصیفی–تحلیلی است و پس از استخراج شاخصهای بومی، ادراک سالمندان از طریق پیمایش و تحلیلهای آماری مورد ارزیابی قرار گرفته است.نتایج نشان میدهد که کیفیتهای محیطی نقشی بنیادین در شکلدهی حس تعلق دارند و در میان آنها، عناصری همچون نورپردازی آرام و هدایتگر، امنیت و آسایش روانی، خوانایی مسیرها و حضور فضاهای نیمهعمومیِ آشنا، بیشترین تأثیر را بر تجربه زیسته سالمندان دارند. این عوامل، در بستر یزد نه صرفاً ویژگیهای کالبدی، بلکه رمزگان فرهنگی و حافظهمند هستند که به سالمندان امکان بازشناسی فضا، احساس کنترل و ادراک انسجام محیطی را میدهند. همچنین یافتهها نشان میدهد که متغیرهای فردی در مقایسه با ساختار محیطی نقش محدودتری دارند و آنچه بیش از همه تجربه سالمندان را شکل میدهد، میزان انطباق فضا با الگوهای بومی، محرمیت، مقیاس انسانی و فرصتهای تعامل اجتماعی است.پژوهش حاضر با ارائه چارچوبی بومی و کاربردی، گذار از مدلهای بیمارستانمحور به الگوهای سکونتمحور سازگار با فرهنگ یزد را پیشنهاد میکند و گامی مؤثر در جهت تدوین کدهای طراحی بومی برای محیطهای سالمندپذیر برمیدارد.
مراجع
Altman, I., & Low, S. (1992). Place Attachment. Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4684-8753-4
Brown, B. (2004). Neighborhood social integration and older adults. Journal of Gerontology.
Carmona, M. (2018). Public places and urban spaces. Routledge. https://api.taylorfrancis.com/content/books/mono/download?identifierName=doi&identifierValue=10.4324/9781315158457&type=googlepdf
Farrokhnejad, F., & et al. (2021). Place Attachment and Social Functioning of the Elderly. Social Research, 5(2), 99-115.
Gehl, J. (2010). Cities for People. Island Press. https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=lBNJoNILqQcC&oi=fnd&pg=PR3&dq=29.%09Gehl,+J.+(2010).+Cities+for+People.+Island+Press.&ots=hHu8tTW7nr&sig=VRNIXGDT9wMN6Q4BMNb6g8cdGJ0
Ghafari, H., & Kordasti Bami, S. (2022). Transcendent Components of the Nursing Home Space. Interior Architecture, 2(4), 63-80.
Hidalgo, M. C., & Hernández, B. (2001). Place attachment in urban settings. Journal of Environmental Psychology. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S027249440190221X
Karami, M., & et al. (2021). Design Strategies for Elderly Health Villages. Urban Planning, 11(1), 42-65.
Lawton, M. P. (1999). Environmental taxonomy for aging. Journal of Housing for the Elderly. https://psycnet.apa.org/record/1999-02242-004
Mahmoudi, K. (2020). The Role of Sabats in the Quality of Life in Hot and Dry Climates. Architectural Research, 14(1), 87-106.
Oswald, F., & Wahl, H. (2004). Housing and health in later life. Aging Clinical and Experimental Research. https://www.researchgate.net/profile/Frank-Oswald/publication/7990711_Housing_and_Health_in_Later_Life/links/0fcfd51192ea6067d4000000/Housing-and-Health-in-Later-Life.pdf
Relph, E. (1976). Place and Placelessness. Pion. https://slunik.slu.se/kursfiler/LK0189/40081.1314/Relph_by_Joahansson_sem_7.pdf
Rezaei, M., Mohammadi, A., & Hosseini, F. (2020). The Role of a Healthy Environment for the Elderly in Enhancing Quality of Life and Mental Health. University of Tehran Press.
Rowles, G. (1983). Place and personal identity in old age. Journal of Aging Studies. https://doi.org/10.1016/S0272-4944(83)80033-4
Ruhaniyan, M., & Kazemi, S. (2019). Sense of Place and Quality of Life among the Elderly. Architectural Research, 10(2), 57-82.
Scannell, L., & Gifford, R. (2010). Defining place attachment: A tripartite organizing framework. Journal of Environmental Psychology, 30(1), 1-10. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2009.09.006
Sixsmith, A. (1990). Home and identity in old age. Journal of Environmental Psychology.
Tuan, Y. F. (1977). Space and Place. University of Minnesota Press. https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=M9SLfxpkscgC&oi=fnd&pg=PP7&dq=3.%09Tuan,+Y.-F.+(1977).+Space+and+Place.+University+of+Minnesota+Press.&ots=V8ygyt29Gh&sig=7FkwEVdv85dwT5IWEJH5nNMyr0g
Wiles, J., & et al. (2009). The meaning of "aging in place". The Gerontologist, 49(3), 357-366. https://doi.org/10.1093/geront/gnr098
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 سید حامد حاجی میرزاده (نویسنده); هیرو فرکیش; محمد تاجی (نویسنده)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.

