مقایسه اثربخشی درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی و درمان متمرکز بر شفقت بر سواد تغذیهای و حساسیت گوارشی بیماران مبتلا به سندروم روده تحریک پذیر
کلمات کلیدی:
سندروم روده تحریکپذیر؛ کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی؛ درمان متمرکز بر شفقت؛ سواد تغذیهای؛ حساسیت گوارشی.چکیده
سندروم روده تحریکپذیر اختلالی مزمن در تعامل روده و مغز است که تجربه نشانههای آن با استرس، اضطراب اختصاصی گوارشی و رفتارهای سلامتمحور ارتباط دارد. این پژوهش با هدف مقایسه اثربخشی کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی و درمان متمرکز بر شفقت بر سواد تغذیهای و حساسیت گوارشی بیماران مبتلا به سندروم روده تحریکپذیر انجام شد. در این مطالعه نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون، پسآزمون، پیگیری و گروه کنترل، ۴۵ بیمار واجد شرایط بهطور تصادفی در سه گروه کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی، درمان متمرکز بر شفقت و کنترل قرار گرفتند (هر گروه ۱۵ نفر). دو گروه فعال هشت جلسه گروهی دریافت کردند و گروه کنترل در دوره مداخله درمان روانشناختی دریافت نکرد. سواد تغذیهای با پرسشنامه کوتاه سواد غذایی و حساسیت گوارشی با شاخص حساسیت احشایی اندازهگیری شد. دادهها با تحلیل کوواریانس، تحلیل واریانس آمیخته و مقایسههای زوجی اصلاحشده به روش بنفرونی تحلیل شدند. پس از کنترل نمره پیشآزمون، اثر گروه بر سواد تغذیهای در پسآزمون معنادار بود؛ F(2, 41) = 196.26; p < .001; ηp² = .91. اثر گروه بر حساسیت گوارشی در پسآزمون نیز معنادار بود؛ F(2, 41) = 182.34; p < .001; ηp² = .90. هر دو مداخله در مقایسه با گروه کنترل با افزایش سواد تغذیهای و کاهش حساسیت گوارشی همراه بودند. در پسآزمون، تفاوت میان گروههای ذهنآگاهی و شفقت برای سواد تغذیهای، p = .041، و حساسیت گوارشی، p = .045، معنادار بود؛ اما در مرحله پیگیری تفاوت میان دو مداخله معنادار نبود. اثر متقابل زمان و گروه برای هر دو پیامد معنادار بود و میانگینهای پیگیری گروههای مداخله به مقادیر پسآزمون نزدیک باقی ماندند. هر دو مداخله با تغییرات مطلوب و نسبتاً پایدار در پیامدهای خودگزارششده همراه بودند. برتری کوتاهمدت ذهنآگاهی نسبت به شفقت در برخی مقایسهها کوچک و در پیگیری ناپایدار بود؛ بنابراین، نتایج از سودمندی هر دو رویکرد بهعنوان مداخلات مکمل حمایت میکنند، نه از برتری قطعی یکی از آنها. تفسیر یافتهها باید با توجه به نمونه کوچک، کنترل غیرفعال و نبود پیامد بالینی مستقل انجام شود.
مراجع
Baboș, C.-I., Leucuța, D.-C., & Dumitrașcu, D. L. (2022). Meditation and irritable bowel syndrome: A systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Medicine, 11(21), 6516. https://doi.org/10.3390/jcm11216516
Black, C. J., Thakur, E. R., Houghton, L. A., Quigley, E. M. M., Moayyedi, P., & Ford, A. C. (2020). Efficacy of psychological therapies for irritable bowel syndrome: Systematic review and network meta-analysis. Gut, 69(8), 1441–1451. https://doi.org/10.1136/gutjnl-2020-321191
Drossman, D. A., & Hasler, W. L. (2016). Rome IV—Functional GI disorders: Disorders of gut-brain interaction. Gastroenterology, 150(6), 1257–1261. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2016.03.035
Ford, A. C., Sperber, A. D., Corsetti, M., & Camilleri, M. (2020). Irritable bowel syndrome. The Lancet, 396(10263), 1675–1688. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)31548-8
Garland, E. L., Gaylord, S. A., Palsson, O., Faurot, K., Mann, J. D., & Whitehead, W. E. (2012). Therapeutic mechanisms of a mindfulness-based treatment for IBS: Effects on visceral sensitivity, catastrophizing, and affective processing of pain sensations. Journal of Behavioral Medicine, 35(6), 591–602. https://doi.org/10.1007/s10865-011-9391-z
Gaylord, S. A., Palsson, O. S., Garland, E. L., Faurot, K. R., Coble, R. S., Mann, J. D., Frey, W., Leniek, K., & Whitehead, W. E. (2011). Mindfulness training reduces the severity of irritable bowel syndrome in women: Results of a randomized controlled trial. The American Journal of Gastroenterology, 106(9), 1678–1688. https://doi.org/10.1038/ajg.2011.184
Ghaffari Jahed, Z., Amini, N., Direh, E., & Mirzaei, K. (2020). Effectiveness of compassion-focused therapy on pain perception and perfectionism in men with irritable bowel syndrome. Medical Journal of Mashhad University of Medical Sciences, 63(4). https://doi.org/10.22038/mjms.2020.17479 [In Persian]
Gilbert, P. (2009). The compassionate mind: A new approach to life’s challenges. Constable & Robinson.
Krause, C. G., Beer-Borst, S., Sommerhalder, K., Hayoz, S., & Abel, T. (2018). A short food literacy questionnaire (SFLQ) for adults: Findings from a Swiss validation study. Appetite, 120, 275–280. https://doi.org/10.1016/j.appet.2017.08.039
Labus, J. S., Bolus, R., Chang, L., Wiklund, I., Naesdal, J., Mayer, E. A., & Naliboff, B. D. (2004). The Visceral Sensitivity Index: Development and validation of a gastrointestinal symptom-specific anxiety scale. Alimentary Pharmacology & Therapeutics, 20(1), 89–97. https://doi.org/10.1111/j.1365-2036.2004.02007.x
Lacy, B. E., Pimentel, M., Brenner, D. M., Chey, W. D., Keefer, L. A., Long, M. D., & Moshiree, B. (2021). ACG clinical guideline: Management of irritable bowel syndrome. The American Journal of Gastroenterology, 116(1), 17–44. https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000001036
Millard, L. A., Wan, M. W., Smith, D. M., & Wittkowski, A. (2023). The effectiveness of compassion focused therapy with clinical populations: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 326, 168–192. https://doi.org/10.1016/j.jad.2023.01.010
Oka, P., Parr, H., Barberio, B., Black, C. J., Savarino, E. V., & Ford, A. C. (2020). Global prevalence of irritable bowel syndrome according to Rome III or IV criteria: A systematic review and meta-analysis. The Lancet Gastroenterology & Hepatology, 5(10), 908–917. https://doi.org/10.1016/S2468-1253(20)30217-X
Portokali, S., Hajializadeh, K., & Samavi, A. (2019). Adaptation and psychometric properties of the Visceral Sensitivity Index (VSI). Clinical Psychology and Personality, 16(2), 239–246. [In Persian]
Sala, M., Rochefort, C., Lui, P. P., & Baldwin, A. S. (2020). Trait mindfulness and health behaviours: A meta-analysis. Health Psychology Review, 14(3), 345–393. https://doi.org/10.1080/17437199.2019.1650290
Vasant, D. H., Paine, P. A., Black, C. J., Houghton, L. A., Everitt, H. A., Corsetti, M., Agrawal, A., Aziz, I., Farmer, A. D., Eugenicos, M. P., Moss-Morris, R., Yiannakou, Y., & Ford, A. C. (2021). British Society of Gastroenterology guidelines on the management of irritable bowel syndrome. Gut, 70(7), 1214–1240. https://doi.org/10.1136/gutjnl-2021-324598
Zernicke, K. A., Campbell, T. S., Blustein, P. K., Fung, T. S., Johnson, J. A., Bacon, S. L., & Carlson, L. E. (2013). Mindfulness-based stress reduction for the treatment of irritable bowel syndrome symptoms: A randomized wait-list controlled trial. International Journal of Behavioral Medicine, 20(3), 385–396. https://doi.org/10.1007/s12529-012-9241-6
گاهشمار انتشار
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 سیدعلیرضا سیدابراهیمی (نویسنده); منیژه فیروزی; مریم آفرینی بادی (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
