تأثیر معماری زیستدوست بر کاهش استرس و افزایش کیفیت زندگی
کلمات کلیدی:
معماری زیستدوست, استرس ادراکشده, کیفیت زندگی, WHOQOL-BREF، , PSS-10, کارآزمایی تصادفی کنترلشدهچکیده
طراحیهای مبتنی بر زیستدوست (ادغام عناصر طبیعت در فضاهای ساختهشده) بهعنوان راهکاری بالقوه برای کاهش استرس و ارتقای کیفیت زندگی مطرح شدهاند، اما شواهد آزمایشی کنترلشده و کمّیشده دربارۀ اثربخشی آنان در بافتهای داخلی محدود است. هدف مطالعۀ حاضر بررسی اثر یک مداخلۀ استانداردشدۀ زیستدوست بر استرس ادراکشده و کیفیت زندگی در بزرگسالان بود. این مطالعه بهصورت نیمهآزمایشی طراحی شد. شرکتکنندگان بزرگسال (۱۸–۶۵ سال) ساکن استان اصفهان که حداقل ۲۰ ساعت در هفته در فضای مورد مطالعه حضور داشتند، بهصورت تصادفی به گروه مداخله (فضای اصلاحشده با گیاهان، افزایش نور طبیعی و مصالح/نماهای طبیعی؛ n=64) یا گروه کنترل (فضای بدون تغییر؛ n=64) اختصاص یافتند. دورۀ مداخله ۸ هفته بود. متغیرها تنها با ابزارهای خودگزارشی اندازهگیری شدند: استرس ادراکشده با Perceived Stress Scale-10 (PSS-10) و کیفیت زندگی با WHOQOL-BREF. تحلیلها شامل مدلهای خطی مختلط (LMM) برای آزمون تعامل گروه×زمان و مقایسۀ تغییرات پیشـ–پس (Δ) بود. در پایه میانگین PSS در گروه کنترل 18.7±6.1 و در گروه مداخله 18.4±6.0 بود. پس از مداخله میانگین PSS به ترتیب 17.8±6.3 و 14.1±5.2 شد. تعامل گروه×زمان برای PSS معنادار بود (β = −3.20, SE = 0.80, t = −4.00, p < .001; 95% CI = [−4.80, −1.60]). میانگین تغییر ΔPSS در گروه مداخله −4.3 (SD = 5.0) و در گروه کنترل −0.9 (SD = 4.8) بود (تفاوت بینگروهی = −3.4; 95% CI = [−5.0, −1.8]; p < .001; Cohen’s d ≈ 0.68). برای WHOQOL-BREF نیز تعامل گروه×زمان معنادار بود (β = +4.50, SE = 1.40, t = 3.21, p = .0016; 95% CI = [+1.70, +7.30])؛ میانگین ΔWHOQOL در مداخله +6.1 (SD = 8.0) و در کنترل +1.0 (SD = 7.6) بود (تفاضل = +5.1; 95% CI = [+2.0, +8.2]; p = 0.0016; Cohen’s d ≈ 0.45). در این نمونۀ انتخابی، یک مداخلۀ عملی و نسبتاً سادۀ زیستدوست در بسترهای داخلی بعد از ۸ هفته منجر به کاهش معنادارِ استرس ادراکشده و بهبود کیفیت زندگی گردید. یافتهها نشان میدهد که ادغام عناصر طبیعی در طراحی داخلی میتواند بهعنوان یک راهکار مؤثر و عملی برای ارتقای رفاه روانی مورد توجه قرار گیرد. پژوهشهای آینده با نمونههای بزرگتر، پیگیری بلندمدت و سنجشهای فیزیولوژیک و رفتاری لازم است تا سازوکارهای اثر و پایداری نتایج بهروشنی روشن شود.
مراجع
Al Khatib, I., Samara, F., & Ndiaye, M. (2024). A systematic review of the impact of therapeutical biophilic design on health and wellbeing of patients and care providers in healthcare services settings. Frontiers in Built Environment, 10, Article 1467692. https://doi.org/10.3389/fbuil.2024.1467692
Bolker, B. M. (2015). Linear and generalized linear mixed models In - Ecological statistics: contemporary theory and application. In (pp. 309-333). https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199672547.003.0014
Fan, L., & Baharum, M. R. (2024). The effects of digital nature and actual nature on stress reduction: A meta-analysis and systematic review. Internet Interventions, 38, 100772. https://doi.org/10.1016/j.invent.2024.100772
Kaplan, R., & Kaplan, S. (1989). The experience of nature: A psychological perspective. Cambridge University Press. https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=7l80AAAAIAAJ&oi=fnd&pg=PR7&dq=Kaplan,+R.+and+S.+Kaplan+(1989).+The+experience+of+nature:+A+psychological+perspective,+Cambridge+University+Press.+%09&ots=TrOXRLp92d&sig=_-ViV8NhhnysAvKw-siydcDSDzc
Kaplan, S. (1995). The restorative benefits of nature: Toward an integrative framework. Journal of Environmental Psychology, 15(3), 169-182. https://doi.org/10.1016/0272-4944(95)90001-2
Menardo, E., Brondino, M., Damian, O., Lezcano, M., Marossi, C., & Pasini, M. (2024). Students perceived restorativeness of university environment: The validation of the Rest@U scale. Frontiers in Psychology, 15, Article 1348483. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1348483
Sharif-Nia, H., & et al. (2024). Assessing the validity and reliability of the 10-item Persian Perceived Stress Scale (PSS-10-P) in postoperative patients. Frontiers in Psychiatry. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1402122
Ulrich, R. S. (1984). View through a window may influence recovery from surgery. Science, 224(4647), 420-421. https://doi.org/10.1126/science.6143402
Ulrich, R. S., Simons, R. F., Losito, B. D., Fiorito, E., Miles, M. A., & Zelson, M. (1991). Stress recovery during exposure to natural and urban environments. Journal of Environmental Psychology, 11(3), 201-230. https://doi.org/10.1016/S0272-4944(05)80184-7
Valor, C., Redondo, R., & Carrero, I. (2024). Explaining the influence of biophilic design on employee well-being. Scientific Reports, 14, 32090. https://doi.org/10.1038/s41598-024-83791-9
Yılmaz Koğar, E., & Koğar, H. (2024). A systematic review and meta‐analytic confirmatory factor analysis of the perceived stress scale (PSS‐10 and PSS‐14). Stress and Health, 40(1), e3285. https://doi.org/10.1002/smi.3285
Yin, J., Zhu, H., & Yuan, J. (2024). Health impacts of biophilic design from a multisensory interaction perspective: Empirical evidence, research designs, and future directions. Land, 13(9), 1448. https://doi.org/10.3390/land13091448
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 محمدرضا یکتا (نویسنده); محمدباقر یکتا; زهرا اسدسنگابی (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
