ارائه مدل طراحی فضای درمانی مبتنی بر الگوهای آشنای شناختی برای بیماران اسکیزوفرنی
کلمات کلیدی:
معماری درمانی, بیماران اسکیزوفرنی, اضطراب, الگوهای آشنای شناختی, نور طبیعی, طبیعت و آب, نمادهای سنتیچکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مؤلفههای معمارانه در کاهش اضطراب بیماران اسکیزوفرنی و تدوین مدلی برای طراحی فضای درمانی مبتنی بر الگوهای آشنای شناختی انجام شده است. روش تحقیق با رویکرد ترکیبی کمی–کیفی طراحی شد. در بخش کمی، با استفاده از پرسشنامه اضطراب همیلتون، سطح اضطراب ۳۰ بیمار اسکیزوفرنی قبل و بعد از مواجهه با سه تصویر معماری متفاوت A، B و C سنجیده شد و دادهها با آزمونهای t زوجی و فریدمن تحلیل گردید. در بخش کیفی، مصاحبههای نیمهساختاریافته با بیماران و نیز خبرگان معماری و روانشناسی محیطی انجام شد تا ابعاد عینی و تجربی بهطور همزمان مورد تفسیر قرار گیرند. یافتهها نشان داد هر سه تصویر در کاهش اضطراب مؤثر بودهاند، اما میزان اثرگذاری یکسان نیست. تصویر A با تأکید بر نور طبیعی و رنگ فیروزهای کاهش متوسطی در اضطراب ایجاد کرد. تصویر B با فرمهای منحنی و باغچه خطی، احساس امنیت نسبی فراهم ساخت، اما به دلیل فقدان عناصر نمادین، تأثیر محدودتری داشت. در مقابل، تصویر C که حیاط ایرانی، آب روان و طاقهای قوسی را بهعنوان الگوهای فضایی آشنا در خود جای داده بود، بیشترین کاهش اضطراب را رقم زد و از نظر آماری با سطح معناداری p<0.001 برتر بود. تحلیل کیفی نیز نشان داد مفاهیمی مانند «یادآوری خانه پدری» و «حس تعلق» در تجربه بیماران برجسته است. در جمعبندی، پژوهش تأیید میکند که معماری میتواند بهمثابه عاملی فعال در فرآیند درمان عمل کند و مدل پیشنهادی، گامی در جهت بومیسازی معماری درمانی برای بیماران اسکیزوفرنی در ایران است.
مراجع
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th , text rev. ed.). American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787
Appleton, J. (1975). The Experience of Landscape. Wiley.
Creswell, J. W. (2014). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (4th ed.). Sage Publications.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and Conducting Mixed Methods Research (3rd ed.). Sage Publications.
Curtis, S., Gesler, W., Fabian, K., Francis, S., & Priebe, S. (2007). Therapeutic landscapes in hospital design: A qualitative assessment by staff and service users of the design of a new mental health inpatient unit. Environment and Planning C: Government and Policy, 25(4), 591-610. https://doi.org/10.1068/c1312r
Gesler, W. (2003). Healing Places. Rowman & Littlefield.
Hamilton, M. (1959). The assessment of anxiety states by rating. British Journal of Medical Psychology, 32(1), 50-55. https://doi.org/10.1111/j.2044-8341.1959.tb00467.x
Kaplan, R., & Kaplan, S. (1989). The Experience of Nature: A Psychological Perspective. Cambridge University Press.
Kaplan, S. (1995). The restorative benefits of nature: Toward an integrative framework. Journal of Environmental Psychology, 15(3), 169-182. https://doi.org/10.1016/0272-4944(95)90001-2
Lawson, B., & Phiri, M. (2003). The Architectural Healthcare Environment and its Effect on Patient Health Outcomes. NHS Estates.
Marcus, C. C., & Sachs, N. A. (2014). Therapeutic Landscapes: An Evidence-Based Approach to Designing Healing Gardens and Restorative Outdoor Spaces. Wiley.
Memarian, G. H. (2011). Iranian Architecture: Principles and Concepts. Soroush Danesh.
Norberg-Schulz, C. (1980). Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture. Rizzoli.
Ulrich, R. S. (1984). View through a window may influence recovery from surgery. Science, 224(4647), 420-421. https://doi.org/10.1126/science.6143402
Ulrich, R. S., Zimring, C., Zhu, X., DuBose, J., Seo, H.-B., Choi, Y., Quan, X., & Joseph, A. (2008). A review of the research literature on evidence-based healthcare design. Health Environments Research & Design Journal, 1(3), 61-125. https://doi.org/10.1177/193758670800100306
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 محمد کاوه باغ بهادرانی (نویسنده); حمید رضا عامری سیاهویی; وحدانه فولادی, مستوره صداقت (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
