مقایسه اثربخشی درمان شناختی رفتاری و درمان مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر تصویر بدنی در نوجوانان دختر دارای اضافه‌وزن

چکیده

هدف از این پژوهش مقایسه اثربخشی درمان شناختی رفتاری و درمان مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر تصویر بدنی در نوجوانان دختر دارای اضافه‌وزن بود. روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش­آزمون و پس­آزمون می‌باشد. جامعه آماری پژوهش تمام دانش‌آموزان 13 تا 15 ساله دارای اضافه‌وزن شهرستان شاهرود در مقطع متوسطه اول هفتم تا نهم که در سال 1404 در شاهرود مشغول به تحصیل بودند می باشند. میانگین سن گروه درمان شناختی رفتاری، درمان مبتنی بر ذهن‌آگاهی و گروه کنترل به ترتیب برابر 99/13، 07/14، و 15/14 سال بود. روش نمونه گیری هدفمند بود که براساس معیارهای ورود به تحقیق 39 نفر (درمان شناختی رفتاری 13 نفر، و درمان مبتنی بر ذهن‌آگاهی 12 نفر و کنترل 14 نفر) انتخاب شدند.  ابزار اندازه‌گیری پرسشنامه‌های برگه اطلاعات جمعیت شناختی، پرسشنامه فعالیت بدنی نوجوانان (PAQ-A) و پرسشنامه تصویر بدنی (MBSRQ) بود. از پروتکل درمان گروهی شناختی- رفتاری وایت (۲۰۰۱)  و درمان ذهن آگاهی مبتنی بر کاهش استرس کابات زین و همکاران (1992) به مدت 8 جلسه (هر هفته دو جلسه 60 تا 90 دقیقه ای) استفاده گردید. جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌های تحقیق از روش آزمون تحليل کوواريانس تک متغیره و نرم‌افزار SPSS نسخه 27 استفاده شد. نتایج تحقیق نشان داد که پس از کنترل اثر پیش‌آزمون، تفاوت نمره‌های پیش‌آزمون- پس‌آزمون در دو گروه آزمایشی براي متغيرهای تصویرخود از بدن، رضایت از بخش های مختلف بدنی و نگرش فرد در باره وزن معنادار است (05/0>p). اما بین دو گروه آزمایش در هیچ کدام از متغیرها تفاوت معناداری وجود نداشت (05/0<p). در کل می توان گفت که هر دو مداخله درمانی CBT و MBI گزینه‌های مؤثر و جایگزین‌های مناسبی برای بهبود تصویر بدنی در این گروه سنی حساس هستند. متخصصان سلامت روان می‌توانند بسته به امکانات، تخصص درمانگر و تمایل مراجع، از یکی از این دو پروتکل یا حتی ترکیبی از آن‌ها برای ارتقای سلامت روان نوجوانان دختر دارای اضافه‌وزن استفاده کنند